البته « جان » به معنى ديگرى نيز در قرآن آمده است ، كه آن نوعى از مار است ، چنان كه در داستان موسى مىخوانيم « كَأَنَّها جَانٌّ » ( قصص - 31 ) ولى آن از بحث ما خارج است . 6 - قرآن و خلقت انسان . همانگونه كه در آيات فوق ديديم قرآن بحث فشرده اى در زمينه خلقت انسان دارد كه تقريبا به طور سر بسته و اجمالى ، از آن گذشته است چرا كه منظور اصلى مسائل تربيتى بوده است ، و نظير اين بحث در چند مورد ديگر از قرآن مانند سوره سجده ، مؤمنون ، سوره ص ، و غير آن آمده است . البته مىدانيم قرآن يك كتاب علوم طبيعى نيست ، بلكه يك كتاب انسان - سازى است ، و بنا بر اين نبايد انتظار داشت كه جزئيات اين علوم از قبيل مسائل مربوط به تكامل ، تشريح ، جنينشناسى ، گياه شناسى و مانند آن در قرآن مطرح شود ، ولى اين مانع از آن نخواهد بود كه به تناسب بحثهاى تربيتى اشاره كوتاهش به قسمتهايى از اين علوم در قرآن بشود . به هر حال بعد از توجه به اين مقدمه كوتاه در اينجا دو بحث داريم كه طرح آنها لازم به نظر مىرسد : 1 - تكامل انواع از نظر علمى 2 - تكامل انواع از ديدگاه قرآن نخست به سراغ بحث اول مىرويم و منهاى آيات و روايات و تنها با تكيه بر معيارهاى خاص علوم طبيعى روى اين مساله بحث مىكنيم : ميدانيم در ميان دانشمندان علوم طبيعى دور فرضيه درباره آفرينش موجودات زنده ، اعم از گياهان و جانداران ، وجود داشته است : الف : فرضيه تكامل انواع يا « ترانسفورميسم » كه مىگويد انواع